Businessweek
Bloomberg Businessweek Türkiye dijital dergisine aboneliğiniz boyunca tam erişim sağlayabilirsiniz. Abone Ol

İş Dünyası

İnsansızlığa Övgü Dönemi
Bir teknolojinin maharetini anlatırken neden dönüp dolaşıp insan olmanın maliyetini sayıyoruz?
  • 20 Kasım 2026 09:34
  • Ercüment Büyükşener
İnsansızlığa Övgü Dönemi

Geçtiğimiz günlerde katıldığım bir konferansta, yapay zekâ ajanları geliştiren bir şirket, 1 milyon kişiye yönelik çağrı merkezi aramasını nasıl gerçekleştirdiğini anlatıyordu. Aynı anda yüzlerce kişiyi arayabilen bir ajandan söz ediliyordu. 1 milyon büyük rakam. Benim aklımda ise sunumdan küçücük bir cümle kaldı.

“Öğle molasına çıkmıyor.”

Acıkmıyor, susamıyor, yorulmuyor. Akşam mesaisi, yıllık izni, o sabah evden çıkarken aklında kalan bir derdi yok. Sunumu yapan kişi, 1 milyon aramanın maliyetinin bu sayede nasıl aşağı çekildiğini anlatıyordu. Ben de dinlerken öğle arasında telefonuna böyle bir arama gelen insanı düşündüm. Belki sabahtan beri çalışıyor, belki yemeğini yeni söylemiş. Hattın bir ucunda yemek yemediği için “ekonomik” bulunan bir ajan var. Öbür ucunda, kazandığı parayla o yemeği yiyen ve tam da bu yüzden ekonominin parçası olan biri.

Son birkaç yıldır benzer bir hikâyeyi farklı ekranlardan izliyoruz. Tek kişilik bir şirketin satış, pazarlama ve müşteri hizmetlerini bir grup yapay zekâ ajanıyla nasıl yürütebildiğini öğreniyoruz. Hatta son dönemde ev işlerini yapan ev yardımcılarına kafalarına bir kamera takarak ev işlerini verilen yönlendirmeler ile yaparlarsa tamamladıkları her görev için para verilen bir deneyim transferi de görmeye başladık.

Hangi işi hangi ajana devredeceğimizi, onları birbirine nasıl bağlayacağımızı konuşuyoruz. Ben de bu araçlarla çalışıyorum. Bir fikri tek başıma deneyebilmenin, eskiden günlerimi alacak bir hazırlığı birkaç saatte tamamlayabilmenin kıymetini biliyorum. Belki de bu yüzden, o sahnede kullanılan dil beni bu kadar düşündürdü. Bir teknolojinin maharetini anlatırken neden dönüp dolaşıp insan olmanın maliyetini sayıyoruz?

Ben buna insansızlığa övgü dönemi diyorum. Sanayi çağında da makineler insanın yaptığı işleri devraldı. Bugünkü değişimin ayırt edici tarafı, bir işi yaparken arada verdiğimiz küçük kararların da devredilebilmesi. Bir çağrı merkezini dijitalleştirdiğinizde çalışanın önüne müşteri geçmişini getirebilirsiniz. Süreci otonomlaştırdığınızda ise kimin aranacağına, görüşmenin nasıl ilerleyeceğine ve hangi noktada bir insana aktarılacağına sistem karar verebilir. İlkinde önündeki ekran değişen çalışanın, ikincisinde organizasyon şemasındaki yeri değişiyor. Dijitalleşen dünyadan otonomlaşan dünyaya geçişin iş hayatındaki karşılığı tam burada.

Bu geçişin en tuhaf sahnesi de bence şirketlerin içinde yaşanıyor. Yıllardır müşteri şikâyetlerini çözen bir çalışan düşünün. Hangi cümlenin arkasında gerçek bir mağduriyet olduğunu, hangi durumda prosedürün dışına çıkmak gerektiğini o biliyor. Şirketi bir yapay zekâ projesi başlatıyor ve doğal olarak kapısını çaldığı ilk kişi de o. Ondan örnek görüşmeleri seçmesini, istisnaları anlatmasını, ajanın hatalarını düzeltmesini istiyoruz. O da işini iyi yaptığı için bildiğini aktarıyor. Proje ne kadar başarılı olursa mevcut pozisyonuna duyulan ihtiyaç o kadar azalabilir. Son proje toplantısında herkesin sorması gereken, belki de en zor soruyu sormak yine ona kalıyor.

“Peki, ben pazartesi ne yapacağım?”

Bu sorunun bir ücret tarafı var. Şirket açısından bakınca denklem anlaşılabilir. Arama başına maliyet düşer, hizmet kapasitesi artar. Ekonominin bütününe baktığınızda ise aynı insan sabah bordroda bir gider, akşam market kasasında bir müşteri. Bir şirketin tasarrufu başka bir yerde yeni işe, daha düşük fiyata veya daha yüksek gelire dönüşebilir. Fakat bu geçişin kimin için, ne zaman ve hangi koşullarda gerçekleşeceğini de konuşmak zorundayız. Tam bu noktada Malcolm Frank, Paul Roehrig ve Ben Pring tarafından yazılan Makineler Her Şeyi Yaptığında Biz Ne Yapacağız kitabını da hatırlamak gerekir.

Çünkü 1 milyon kişiyi arayabilecek kapasiteye ulaşmakla, aradığınız 1 milyon kişinin satın alma gücünü korumak iki ayrı başarı ölçüsü.

Elon Musk, Kasım 2025’te ABD-Suudi Yatırım Forumu’nda, 10 ya da 20 yıllık bir ufukta çalışmanın isteğe bağlı hâle gelebileceğini söyledi. Benim o öngörüde takıldığım kelime “istek”. Pazartesi sabahı çalışıp çalışmayacağına karar verebilmek için insanın cuma akşamı kirasını nasıl ödeyeceğini biliyor olması gerekir. Aynı teknolojik gelişme, kazancından pay alan biri için özgürlük, gelirini kaybeden biri için mecburiyet anlamına gelebilir.

Bir de meselenin bordroda görünmeyen tarafı var. İnsan işinden yoruluyor, zaman zaman ondan şikâyet ediyor. Yine de bir meslektaşının kapıyı çalıp “Sen bunu daha önce görmüştün, ne yapalım?” diye sorması hayatında bir yer tutuyor. O soruyla birlikte deneyiminin bir karşılığı olduğunu hissediyor. Yıllar içinde kazandığı bu duygunun yerini yeni bir unvanla doldurmak kolay mı? Üstelik her çalışanın önünde kendine yeni bir iş tasarlayacak zaman, yetki ve gelir güvencesi var mı? Ben önümüzdeki dönemin en ağır psikolojik sarsıntılarından birinin, insanın yaptığı işte kendi katkısını artık göremediği yerde yaşanabileceğini düşünüyorum.

Bu nedenle bir şirkette yapay zekâ olgunluğunu ölçmeye başlasam ilk görüşmeyi çalışanlarla yapardım. İlk sorum da “Kaç araç kullanıyorsunuz?” sorusundan önce gelirdi. “İşinizin hangi bölümünü gönül rahatlığıyla bir ajana devredersiniz, hangi bölümünü anlatırken kendi geleceğinizden endişe edersiniz?” İkinci kısma dürüst cevap verilebiliyor mu, benim için olgunluğun ilk işareti bu olurdu. Çünkü çalışan, bilgisini paylaştığında kendi koltuğunu tehlikeye attığını düşünüyorsa o odadaki sessizliği dönüşüme hazır olmakla karıştırabilirsiniz.

Bana göre yapay zekâ dönüşümünde insan kaynakları ve organizasyonel gelişim ekiplerinin yeri, projenin daha ilk toplantısında, teknoloji ekibiyle aynı masada. O masadan kalkarken müşteri şikâyetlerini yıllardır çözen çalışana somut bir cevap verebilmeliyiz. Ajan rutin görüşmeleri üstlendiğinde ona hangi kararları emanet edeceğiz? Yeni sorumluluğuna hazırlanması için çalışma saatinden ne kadar ayıracağız? Onun bilgisiyle elde edilen verimlilikten kendisine ne düşecek? Bunlar cevapsızken verdiğimiz bir araç eğitimi, insanın pazartesi sabahına dair kaygısını gidermeye yetmez.

O konferanstan beri, kendimi bir yapay zekâ sunumunda duymak isteyeceğim başka bir cümleyi düşünürken buluyorum. Bir gün aynı sahneye o çağrı merkezi çalışanı çıksa. 1 milyon aramanın nasıl yapıldığını anlattıktan sonra, sözü biraz da kendi hayatına getirse. Mesela şöyle dese:

“Eskiden öğle molamda bile müşteri arardım. Şimdi yemeğimi rahatça yiyebiliyorum.”

İşte o zaman, aynı teknolojiyi ben de tam o cümlesinden överdim.

Dergi Erişimi
Dergi içeriklerini okumak için Bloomberg Businessweek Türkiye dijital dergisine abone olmanız gerekmektedir.Abone değilseniz abonelik satın alarak tüm dergi içeriklerine sınırsız erişim sağlayabilirsiniz
Abone Ol
33 Yıllık Liderlik, Dört Saatlik Kesinti ve Üç Büyük Ders
33 Yıllık Liderlik, Dört Saatlik Kesinti ve Üç Büyük Ders
Gelecekte şirketlerin yalnızca daha fazla yapay zekâ kullanması yeterli olmayacak. Bu sistemlerin hangi altyapılara bağlı olduğu, bir hizmet sağlayıcısı devre dışı kaldığında operasyonların nasıl sürdürüleceği de belirleyici olacak.
Brexit’ten Sonra Yeni Sayfa
Brexit’ten Sonra Yeni Sayfa
İngiltere’de Andy Burnham hükümeti, Brexit’ten 10 yıl sonra Avrupa Birliği ile ilişkilerde yeni bir dönemin kapısını aralıyor.
Enerji Faturası Artan Dünyada Elektrifikasyon İkim Mücadelesini Daha Cazip Hale Getiriyor
Enerji Faturası Artan Dünyada Elektrifikasyon İkim Mücadelesini Daha Cazip Hale Getiriyor
Her yıl gerçekleştirilen Taraflar Konferansı çok konuşulan, ancak iş eyleme gelince havada kalan bir zirveler serisiydi. Ancak aşırı hava olaylarının yanı sıra artan enerji maliyetleri, öne çıkan gündem maddesi elektrifikasyon olan COP31’i daha eylem odaklı bir zirve haline getirdi.
Grand Theft Auto VI Bir Başyapıt
Grand Theft Auto VI Bir Başyapıt
Anlaşılan o ki iyi bir oyunun sırrı; aslında bolca para, zaman ve yetenekli insanlardan ibaret
Nvidia’da Jensen Huang Efsanesinin Son Günleri
Nvidia’da Jensen Huang Efsanesinin Son Günleri
Gücünün zirvesindeyken milyarder iş insanına Avrupa turunda eşlik ettik.
Kış Güvendeyken Daha Güzel
Kış Güvendeyken Daha Güzel
Soğuyan havalar ile birlikte kış lastiği zamanı geliyor. Peki kim hangi lastiği takmalı?
Avrupa’da Otomotivde Çözümünün Anahtarı Yüksek Ham Petrol Fiyatları mı Olacak?
Avrupa’da Otomotivde Çözümünün Anahtarı Yüksek Ham Petrol Fiyatları mı Olacak?
Elektrikli araçların iklim politikası aracı olmanın ötesinde bir enerji güvenliği sigortası işlevi gördüğünü ortaya koyuyor.
Jeoparasal Tektonik ve Hegemonik Kırılma: Sterlin’in Yapısal Tükenişi ile Dolar’ın Kurumsal Krizi
Jeoparasal Tektonik ve Hegemonik Kırılma: Sterlin’in Yapısal Tükenişi ile Dolar’ın Kurumsal Krizi
Britanya’nın hikayesi mevcut sistemin kurallarına sadık kalarak kapasitesini tüketen bir gücün yapısal geri çekilişiyken, ABD’nin yaşadığı kriz kendi kurduğu ticaret ve finans mimarisini bizzat aşındıran bir süper gücün kurumsal türbülansının hikayesidir.
Elon Musk’ın Siyaset Çağı Daha Yeni Başlıyor
Elon Musk’ın Siyaset Çağı Daha Yeni Başlıyor
Desteklediği adaylar Teksas’ta kaybetti. Ancak SpaceX ve Tesla açısından riskler o kadar büyük ki Musk’ın 2028 seçimlerini pas geçmesi pek mümkün görünmüyor.
Home Depot, Donmuş Konut Piyasası ve Trump’ın Göçmen Politikaları Arasında Sıkıştı
Home Depot, Donmuş Konut Piyasası ve Trump’ın Göçmen Politikaları Arasında Sıkıştı
Donma noktasına gelen konut piyasası ve belgesiz göçmen işçilerle uzun, karmaşık bir geçmiş, dünyanın en büyük ev geliştirme ve yapı market zincirinin işini iyice zorlaştırıyor.