Bugün dünyada doğrudan “Otomotiv Bakanlığı” olan ülke sayısı oldukça sınırlı. Otomotiv sektörü genellikle “Sanayi ve Ticaret Bakanlığı” veya “Ulaştırma Bakanlığı” altında yönetiliyor. Buna karşılık, bazı ülkeler otomotiv sektörünü desteklemek amacıyla özel fonlar veya devlet destekli programlar geliştiriyor. Bu mekanizmaların sektörün gelişiminde kritik rol oynadığını görebiliyoruz.

Otomotiv bakanlığı olan ülkeler

• Hindistan: 2000’lerde Ağır Sanayi ve Kamu İşletmeleri Bakanlığı ( Heavy Industries and Public Enterprises Ministry) altında otomotiv sektörüne yönelik ayrı bir birim oluşturuldu. Hindistan’ın otomotiv politikaları büyük ölçüde bu yapı üzerinden şekillendirildi.

• Çin: Resmi olarak Otomotiv Bakanlığı bulunmamakla birlikte, Sanayi ve Bilgi Teknolojileri Bakanlığı (Ministry of Industry and Information Technology - MIIT) bünyesinde otomotiv sektörüne yönelik özel bir departman faaliyet yürütüyor. Bu departman elektrikli araç (EV) sübvansiyonlarını ve üretim kotalarını belirledi.

• İran: Savunma ve Sanayi Bakanlığı altında otomotiv üretimi doğrudan devlet kontrolünde. İran Khodro ve Saipa gibi üreticiler, devlet politikaları doğrultusunda yönlendiriliyor.

Otomotiv sektörüne yönelik fon ve destek programları olan ülkeler

• ABD: 2008 finansal krizinde, “Otomotiv Sanayisi Finansman Programı” (“Automotive Industry Financing Program”- AIFP) devreye alındı. İki büyük şirketin iflastan kurtarılması için 80 milyar dolarlık fon sağlandı. Bu program, ABD otomotiv sektörünün krizden çıkışında kritik rol oynadı.

• Almanya: 2020’de Kovid-19 sonrası otomotiv sektörünü desteklemek amacıyla çeşitli teşvik mekanizmaları devreye alındı. Özellikle elektrikli araç alımlarını destekleyen Çevre Bonusu fonu (Umweltbonus) oluşturuldu.

• Çin: 2010’dan itibaren elektrikli araç fonları ve sübvansiyon programlarıyla üreticilere ve tüketicilere milyarlarca dolarlık destek sağlandı. Bu destekler sayesinde Çin, 2015 sonrası dünyanın en büyük elektrikli araç üreticisi oldu.

• Fransa: 2009’da “Plan Automobile” fonu ile PSA ve Renault desteklendi. 2020’de ise yeşil dönüşüm için otomotiv fonları devreye alındı.

Tarihsel Etkiler

• ABD-AIFP Programı (2008–2010): GM ve Chrysler’in iflası önlendi, yüz binlerce kişinin istihdamı korundu. Ancak devlet müdahalesi tartışmalara da yol açtı.

• Çin EV Fonları (2010–2020): Çin’i küresel ölçekte elektrikli araç üretiminin lideri haline getirdi. BYD ve NIO gibi markalar, bu fonlarla büyüdü.

• Avrupa Fonları (2009 ve 2020): Kriz dönemlerinde otomotiv fonları hem istihdamı korudu hem de elektrifikasyon sürecini hızlandırdı.

• Hindistan Bakanlık Modeli: Yerli üretimi korumak için yüksek gümrük vergileri ve teşvikler uygulandı; bu sayede yerli markalar güçlendi.

Çin otomotiv desteklerinin yapısı

Çin’in otomotiv fonlarının büyüklüğü kesin bir rakamla açıklanmamış olsa da elektrikli araç ve batarya yatırımlarına yönelik devlet desteklerinin oldukça yüksek seviyeye ulaştığı görülüyor. Bu destekler, Çin’in 2015 sonrası dünyanın en büyük elektrikli üreticisi ve 2026 itibarıyla en büyük otomotiv ihracatçısı haline gelmesini sağladı.

Çin, otomotiv sektörünün gelişiminde özellikle elektrikli araç ve batarya fonlarına ağırlık verdi. 2010’dan itibaren devlet sübvansiyonlarıyla hem üreticiler hem de tüketiciler desteklendi. Birçok üretici marka bu fonlarla büyürken batarya üreticisi şirketler de küresel ölçekte lider konuma ulaştı.

Yeşil Dönüşüm Fonları ve karbon nötr hedefleri doğrultusunda elektrikli araç alımlarına yönelik teşvikler verildi. Araç başına sübvansiyonların 5.000–10.000 dolar seviyesine kadar ulaştığı görüldü.

Ar-Ge ve inovasyon fonları kapsamında ise otonom sürüş, yapay zekâ ve bağlantılı araç teknolojilerine yönelik devlet destekli fonlar öne çıktı. Üniversiteler, teknoloji şirketleri ve otomotiv üreticileri arasında ortak projeler için özel bütçeler ayrıldı.

Çin otomotiv desteklerinin tahmini büyüklüğü

Resmi ve konsolide bir toplam açıklanmadığı için tablodaki büyüklükler tahmini niteliktedir.

Küresel rekabete etkisi

Küresel etki incelendiğinde, Çin’in otomotiv sektörüne yönelik destekleri yalnızca iç pazarı değil, dünya otomotiv rekabetini de dönüştürdü. Çin, 2025’te Japonya’yı geçerek en büyük otomotiv ihracatçısı oldu. Bu yükseliş, ABD ve AB’nin, Çin’in agresif fonlama ve teşvik politikalarına karşı daha korumacı politikalar geliştirmesine de yol açtı.

Otomotiv fonlarının büyüklüğünün önümüzdeki yıllarda hızla artması bekleniyor. 2030’a kadar küresel ölçekte yüzlerce milyar dolarlık bir hacme ulaşması bekleniyor. Özellikle elektrikli araçlar, batarya teknolojileri ve dijital mobilite çözümleri bu fonların en büyük payını oluşturacak.

2030’a doğru Çin otomotiv endüstrisi

2030 yılına kadar Çin otomotiv endüstrisinin, elektrikli araç üretimindeki büyük kapasite artışı, önemli denizaşırı pazar payı kazanımları ve iç pazarın konsolidasyonu sayesinde küresel ölçekte daha baskın bir güç haline gelmesi öngörülüyor.

Çin markalarının 2030’a kadar küresel otomobil pazarındaki payını yüzde 33’e kadar yükseltmesi bekleniyor. Çin’in yıllık otomobil ihracatının ise 2030 yılına kadar 10 milyon araca ulaşabileceği tahmin ediliyor. Çinli otomobil üreticileri, denizaşırı üretimlerini 2025’teki 1,2 milyon araçtan 2030 yılına kadar 3,4 milyona çıkarmayı hedefliyor.

İç pazarda ise 2030’a kadar Çin’deki yeni otomobil satışlarının sektörün politika odaklı sübvansiyonlardan daha pazar odaklı bir kârlılık modeline geçmesi bekleniyor. Mevcut rekabet ortamında, birçok Çin elektrikli araç markasından yalnızca 15’inin 2030 yılına kadar finansal açıdan sürdürülebilir şekilde ayakta kalabileceği öngörülüyor.