.Ücretsiz ekimizi indirmek için tıklayın!

Yapay zekâ modellerini eğitmek için ihtiyaç duyulan hesaplama gücü gün geçtikçe artıyor. Kabaran enerji faturaları ve altyapı maliyetleriyle mücadele eden teknoloji devlerinin, yapay zekâ çiplerinde dışa bağımlılığı da giderek derinleşiyor. Stanford Üniversitesi’nin 2026 Yapay Zekâ Endeksi Raporu’na göre Nvidia, bugün küresel yapay zekâ hesaplama kapasitesinin yüzde 60’tan fazlasını sağlıyor. Dünya genelindeki kapasite ise 2022’den bu yana yılda ortalama 3,3 kat büyüyerek 17,1 milyon Nvidia H100 çipinin işlem gücüne eşdeğer seviyeye ulaştı. Ancak teknoloji devleri, yapay zekânın “tek yüzüğünü” Nvidia’ya bırakmak istemiyor. OpenAI, Meta, Google, Microsoft, Amazon, Alibaba gibi devler maliyetlerini düşürmek ve Nvidia’ya olan bağımlılıklarını sınırlamak için çip yatırımlarını hızlandırarak, kendi “güç yüzüklerini” dövmeye başladı.

Bloomberg Intelligence’ın yayımladığı rapora göre yapay zekâ hızlandırıcı çip pazarının 2033 yılında 604 milyar dolara ulaşması bekleniyor. Bu büyümenin merkezinde her ne kadar GPU’ların yer alması beklense de, özel tasarım ASIC çip pazarı yıllık bileşik yüzde 27 büyüme hızıyla öne çıkacak. Buna göre, 2033’e kadar GPU pazarının 486 milyar dolara ve ASIC pazarının ise 118 milyar dolara çıkması bekleniyor. Bloomberg Intelligence Yarı İletken Analisti Kunjan Sobhani, maliyetlerini optimize etmek ve altyapılarını farklılaştırmak isteyen hiper ölçekli teknoloji şirketleri arasında özel tasarım ASIC çiplerin giderek daha fazla ilgi gördüğünü söylüyor.

Nvidia ise bellek çipi maliyetlerindeki yükseliş sebebiyle yapay zekâ çiplerini içeren sunucularının fiyatlarını yüzde 15’ten fazla artırmayı planlıyor. Zamların şirketin amiral gemisi Vera Rubin ve Grace Blackwell çiplerini içeren sistemleri kapsaması ve gelecek yılın başında sevk edilecek sistemler için geçerli olması bekleniyor. Bu gelişmenin özel tasarım çiplere yönelimi daha da hızlandırabileceği değerlendiriliyor.

Herkes Kendi “Nvidia Anı”nı Kovalıyor

Yapay zekâ çip pazarında güç dengelerinin ise özellikle 2030 yılına kadar önemli ölçüde değişmesi bekleniyor. Nvidia’nın adet bazındaki pazar payının yüzde 60-65 seviyesinden yüzde 35-40’a gerilemesi beklenirken, teknoloji şirketlerinin kendi ihtiyaçları için geliştirdiği ASIC çiplerinin payının da yüzde 25-30’dan yüzde 45-50’ye çıkacağı öngörülüyor. Ancak rekabet yalnızca teknoloji devleriyle de sınırlı değil. Teknoloji devleri harici yapay zekâ çipi pazarına büyük bir yatırım ve şirket akını da var. Jon Peddie Research (JPR) raporuna göre, pazara 120’nin üzerinde girişim katılırken, şirketlere yaklaşık 30 milyar dolar yatırım yapıldı. Şirketlerden 17’si halka arz için başvuruda bulunurken, 21’i ise başka şirketler tarafından satın alındı. Büyüyen hesaplama gücü ihtiyacı, teknoloji devlerinin özel çip hamleleri ve bu alanda “yeni Nvidia” olmayı hedefleyen girişimlerle genişlemeye devam ediyor.

Nvidia’nın en büyük ve en önemli müşterilerinden Amazon, son yıllarda kendi çip birimi Annapurna Labs’e büyük yatırımlar yaptı. Amazon CEO’su Andy Jassy, şirketin 2026 yılı ikinci çeyrek bilançosunun ardından “Çip birimimizin yıllıklandırılmış geliri 25 milyar doları aşmış durumda” paylaşımında bulundu. Satışlar ise üç haneli bir oranda büyüyor. Andy Jassy ayrıca geliştirdikleri yapay zekâ çipi Trainium için Anthropic ve OpenAI’ın uzun yıllara yayılan ve gigavatlar seviyesinde kapasiteyi kapsayan taahhütlerde bulunduklarını açıkladı. Anthropic Nisan ayında, Claude modellerini eğitmek ve çalıştırmak üzere 5 gigavata kadar yeni kapasite sağlamak için gelecek 10 yılda Amazon Web Services teknolojilerine 100 milyar doların üzerinde harcama taahhüdünde bulunmuştu. Amazon, üçüncü nesil yapay zekâ çiplerinin (Trainium3) Nvidia ürünleriyle rekabet edebilmesini planlıyor.

Bu yıl bir diğer önemli gelişme ise Alphabet bünyesindeki Google ve Marvell Technology arasında yaşandı. Marvell Technology, çip satın alma anlaşması karşılığında Google’a 12,2 milyar dolara kadar Marvell hissesi satın alma hakkı verdi. Marvell’in ürünleri, Google’ın TPU’larını destekleyecek. Kendi çiplerini geliştirmeye hazırlanan Anthropic de bu kapsamda Samsung Electronics ile görüşmeler yürütüyor. Anthropic’in çip planları henüz başlangıç aşamasında olsa da Samsung Electronics, çipin üretim ortağı olabilir. Anthropic yakın zamanda ise Google’ın çip biriminin kurucularından ve uzun yıllar görev yapan deneyimli isim Amir Salek’i kadrosuna kattı. Salek, 2022’ye kadar Google’ın TPU faaliyetlerini yönetmişti.

Cerebras Ve Broadcom Güçlü Rakipler Arasında...

Nvidia’nın rakiplerinden yapay zekâ çip üreticisi Cerebras Systems ise bu yıl rekor seviyeden halka arz gerçekleştirdi. Çip üreticisi, halka arzda 30 milyon hisse satarak 5,55 milyar dolar kaynak sağladı. Bununla birlikte şirket CEO’su Andrew Feldman’a göre şirketin donanımları, yapay zekâ modellerini Nvidia çiplerinden daha hızlı çalıştırıyor. Şirket, Ocak ayında OpenAI ile 10 milyar dolarlık bir anlaşma duyurdu.

Yapay zekâ modellerinden elde edilen uzun çıktıları hızlandırmak amacıyla özel yapım yapay zekâ sistemleri geliştiren Cerebras ile yapılan bu anlaşma sayesinde OpenAI çok daha hızlı yanıtlar almayı amaçlıyor.

Amazon da bu yıl Cerebras çiplerini kendi Trainium işlemcileriyle birlikte kullanmayı planladığını da açıkladı. Şirket son olarak bu yılın Ağustos ayında, kendi çipleriyle geliştirdiği CS-4 isimli bilgi işlem sistemini de tanıttı. Şirketin açıklamasına göre CS-4, GPU tabanlı sistemlere kıyasla 30 kata kadar daha hızlı çıkarım performansı, daha düşük maliyet sağlıyor. Yatırımcılar ise Cerebras’ın müşteri portföyünü genişletmesini de bekliyor. Ağustos ayında yaşanan bir diğer önemli gelişme ise OpenAI’ın Jalapeño çipinin testlerde Nvidia işlemcilerini geride bıraktığını açıklaması oldu. OpenAI’dan yapılan açıklamada Jalapeño, tükettiği enerji başına gerçekleştirebildiği yapay zekâ işlemi ve yanıt üretme hızı olmak üzere iki alanda öne çıktı.

OpenAI, yeni çipleri bu yılın ilerleyen dönemlerinde yapay zekâ modellerini çalıştırmak için kullanmaya başlamayı ve maliyetlerini önemli ölçüde düşürmeyi planlıyor. Broadcom ile birlikte geliştirilen Jalapeño’nun yıl sonuna kadar OpenAI’ın bilgi işlem altyapısında devreye alınması hedefleniyor. Bununla birlikte Broadcom CEO’su Hock Tan bir telekonferansta yaptığı açıklamada, genel olarak yapay zekâ çiplerinden elde edilen gelirinin 2027 yılında iki katına çıkarak yaklaşık 115 milyar dolara, 2028 yılında ise 230 milyar dolara ulaşacağını söyledi. 2027 yılında şirketin en büyük iki müşterisinin Anthropic ve OpenAI olması bekleniyor. Qualcomm ise veri merkezi çiplerine yönelik faaliyetlerinin milyarlarca dolar gelir sağlamasını beklerken, 2028’de kullanıma sunulacak yeni Dragonfly C1000 işlemcisinin Meta’nın altyapısında kullanılacağını duyurdu.

Peki, Nvidia Denklemden Çıkabilir Mi?

Giderek daha fazla şirket çip pazarından pay alıyor ancak tüm bu durum Nvidia’nın hakimiyetinin bir gecede sona ereceği anlamına gelmiyor. Şirketler üretimi artırmalarına rağmen hızla yükselen talebi karşılamakta hâlâ yetersiz. Teknoloji devleri bugün kendi çiplerini geliştirse de, veri merkezi yatırımlarında hâlâ Nvidia’dan yapacakları alımlara bağımlılar. Nvidia CEO’su Jensen Huang, özellikle OpenAI’ın Jalapeño’yu duyurmasının ardından verdiği bir röportajda şu açıklamalarda bulunmuştu: “Duyurulan çok sayıda XPU var ve bizim yaptığımız işi yapmak kolay değil. Biz bunu 33 yıldır yapıyoruz. Dolayısıyla pek çok proje başlatılıyor, pek çok proje de iptal ediliyor.

Biz ortaklarımızı desteklemek için buradayız ve dünyanın en iyi teknolojisini geliştireceğiz. Buna tamamen güveniyorum. Onların sahip olduğu en verimli altyapıyı biz sağlayacağız; buna da tamamen güveniyorum. En büyük tedarikçileri olabilecek tedarik zincirine ve teknolojik ölçeğe sahibiz. Bundan da son derece eminim. Ortaya koyabileceğimiz şeylere çok güveniyorum. Açıklanan tüm XPU projelerine ve ortaya çıkan bütün girişimlere bakın. Buna rağmen bugün Nvidia, yapay zekâ pazarındaki payını artırıyor. Büyümemiz hızlanırken teknoloji alanındaki liderliğimiz de güçleniyor. Dolayısıyla tüm bu rekabet konusunda son derece rahatım.”

“Nvidia Sadece Çip Üzerinden Değer Yaratmıyor”

Nvidia, 26 Temmuz 2026’da sona eren ikinci çeyrekte gelirinin 96,2 milyar dolara ulaştığını açıklarken, şirketin geliri bir önceki çeyreğe göre yüzde 18 ve geçen yılın aynı dönemine göre ise yüzde 106 artış gösterdi. Bununla birlikte Nvidia, müşterilerinin yüksek maliyetli yapay zekâ altyapı yatırımlarını finanse etmek amacıyla Apollo, Blackstone, BlackRock, Brookfield, Goldman Sachs ve KKR ile iş birliğine de gitti. Kurulacak finansman platformları aracılığıyla önümüzdeki yıllarda 500 milyar doların üzerinde dış kaynak sağlanması hedefleniyor.

Nvidia’nın sadece çip üzerinden değer yaratmadığını ve şirketin pazar payının katmanlı bir konu olduğunu söyleyen İş Yatırım Uluslararası Piyasalar Uzmanı Utku Oktay Acundeğer değerlendirmesinde, “Öncelikle ortada ciddi bir kapasite sorunu var. Hem hafıza sektöründen hem de çip üreticilerinden alınan alokasyon rakamlarında Nvidia rakiplerine fazla yer bırakmıyor, bunun net örneğini Google tarafında görüyoruz. İkincisi ise ekosistem meselesi… Mediatek-Nvidia anlaşmasına baktığımızda, Nvidia’nın sadece çip üretimi üzerinden değer yaratmadığını net şekilde görüyoruz, networking tarafı üzerinden yavaş yavaş ASIC çip üretimini kendi oyun alanına çekmeye başlıyor ki bu durum aslında ASIC çiplerin üretilmesinden çok daha önemli bir gelişme. Sektörde üç büyük oyuncu var: Marvell, Broadcom ve Mediatek. Artık Broadcom hariç ikisi Nvidia ekosistemindeler.

Cerebras ve çıkarım (inference) çipleri tarafına gelince, girdiyi işleme ve yanıt üretme (prefill ve decoding) dediğimiz iki aşamadan oluşuyor inference süreçleri... Prefill süreçleri hala HBM-GPU kullanımına büyük ölçüde bağlı ve paralel işlem gerektiriyor, burada Nvidia hala rakipsiz ancak sonuç yazma tarafı olarak özetleyebileceğimiz decoding tarafında farklı hafıza kullanımı üzerinden bir rekabet yaratılıyor. Bunun ilk örneği TPU ve Google çipleri olmuştu, Cerebras da bu ekolden geliyor. Tam burada Nvidia’nın Groq şirketi ile yaptığı anlaşmayı hatırlamalıyız. Nvidia, decoding daha segmente olabilir bir alan olduğu için alternatif mimarileri de kendi ekosistemine almış durumda ve bu alternatiflerin en büyük sorunu olan yazılım entegrasyonu ve ekosistemleşme tarafını kendi içerisinde muhafaza etmeyi başarıyor.

Cerebras, AMD ile yaptığı anlaşma sonrasında net şekilde Nvidia hariç ekosistemler için bir oyuncu konumunda fakat bunun sonucu Nvidia riskinin azaltılmak istenmesi, performans olarak bir Nvidia rekabeti değil. AMD’nin Cursor gibi yapay zekâ destekli kodlama araçlarından yararlanarak CUDA tabanlı yazılımların kendi ROCm platformuna uyarlanmasını hızlandırması ve OpenAI’ın Jalepeno çiplerinde GPT kullanımı sayesinde 18 ay gibi kısa bir sürede sonuç alması. Yazılım sektörü için konuştuğumuz yapay zeka yıkıcılığı, CUDA dahil olmak üzere tüm ekosistemleri gelecekte yerinden edebilir, fakat şu anda bunu konuşmak için erken olduğu kanaatindeyim. OpenAI’ın şu anda üretim kapasitesi bulamadığını, AMD’nin geniş ekosistemini hala sahaya indiremediğini, Google TPU’larının ise Mediatek anlaşması ile çemberinin daraltıldığını görüyoruz. Nvidia’nın networking ekosistemi ve Groq anlaşması ile sağladığı donanım çeşitliliği, piyasanın fiyatladığı pazar payı düşüşünü şimdilik geciktiriyor.”

Nvidia’nın rekabet üstünlüğünü korumaya devam edeceğini söyleyen Yapı Kredi Yatırım Yatırım Stratejileri Müdürü Hakan Halaç değerlendirmesinde, “Cerebras gibi şirketler farklı çip dizaynları ile çok yüksek hız, düşük gecikme ve verimliliğin ön planda olduğu bazı modellerin kullanımında özellikle çıkarım tarafında kendilerine niş alanlar yaratırken, Amazon ve Alphabet gibi devlerin Broadcom ile ürettikleri hız ve enerji tüketimini optimize eden daha düşük kapasiteli ve spesifik fonksiyonlar odaklı ASIC çipleri bazı iş yükleri için çok daha ekonomik ve verimli olabiliyor. Genel amaçlı GPU’lar tarafında ise AMD, Nvidia’nın en önemli rakibi. Bu şirketler kendilerine genişleyen yapay zekâ ekosisteminde bir yer edinseler de Nvidia’nın rekabet avantajına zarar veremiyorlar ve Nvidia halen fiyatlama gücünü koruyarak çok yüksek kâr marjları ile kapasitesinin el verdiği ölçüde üretebildiği her ürünü rahatlıkla satıyor. 2027’ye yönelik verilen beklentilerin çok üzerinde yüzde 70 büyüme projeksiyonu da büyüme patikasına yönelik öngörülebilirliğin arttığına ve mevcut rekabet üstünlüğünün devam edeceğine işaret ediyor” görüşlerine yer veriyor.

Nvidia, rekabet kızışmaya başlamadan önce kendisini bir GPU üreticisinin ötesinde (yazılım, çip, network, ağ) bir platform sağlayıcısı olarak konumlandırırken, piyasayı domine ederek yarattığı ölçek avantajını da kısa sürelerde bu platformları yenileme (Blackwell, Rubin, Feynman) ve rekabetin ilerisinde kalmak için kullanıyor. Dolayısıyla CUDA yazılım mimarisinin önemli katkısıyla şirket dikey entegrasyonu derinleştirirken, müşterilerini yarattığı ekosistem içerisinde tutabiliyor. Nvidia aynı zamanda diğer rakiplerinden çok daha büyük bir ölçeğe ve bilançoya sahip olmasının avantajını da finansmana erişim sıkıntısı çeken bazı yeni nesil bulut hizmeti şirketlerine (neocloud) fonlama desteği sağlayarak kullanıyor ve bu şirketlerin altyapı yatırımlarını Nvidia platformları ile yapmalarını sağlıyor. Bu finansman modeli her ne kadar ekosistem içerisinde bazı görünmez riskler barındırsa da biz önümüzdeki sene 300 milyar dolar üzerinde serbest nakit yaratması beklenen Nvidia gibi bir devin nakdini, ekosistemi ve kendi rekabet gücünü beslemek için kullanmasını olumlu buluyoruz ve Nvidia’nın bu seviyelerde son derece cazip orta vadeli bir yatırım olduğunu düşünüyoruz.

Çip pazarındaki yarış şimdilik Nvidia’yı tahtından indirmekten çok, şirketlerin ona olan bağımlılığını azaltma mücadelesine dönüşmüş durumda. ASIC pazarında oyuncu sayısı artsa da, Nvidia’nın üretim ölçeği, yazılım ve ağ teknolojileri gibi farklı katmanlarda kurduğu ekosistem ve finansman gücü henüz kolay kolay aşılacak gibi durmuyor. Ancak OpenAI’ın Jalapeño’su gibi müşterilerin rakibe dönüştüğü bir ortamda, ateşi elinde tutan Nvidia’nın arkasında koşan çok daha rakip ordusu kalabalıklaşmaya devam ediyor.