Araç muayenede yeni dönem yalnızca araçların nasıl kontrol edildiğini değiştirmeyecek. Araç sahiplerinin istasyonda ne kadar beklediğinden muayeneyi nasıl takip edeceğine, kartla ödemeden bekleme alanlarına kadar birçok konuda yeni bir düzen kurulması planlanıyor. Peki Arnavutköy’de açılan merkez bundan sonra ne işe yarayacak, yapay zekâ araçta neye bakacak, muayene zorlaşacak mı? Araç sahiplerini ilgilendiren değişiklikleri 6 soruda derledik.

1. Örnek merkez açıldı, şimdi ne olacak?

Arnavutköy Yeşilbayır’da açılan Örnek Merkez’in asıl işi araç muayenesinden çok, 2027’de başlayacak yeni sistemi hazırlamak olacak. 2 bin 500 metrekare kapalı alana sahip merkezde iki ağır vasıta ve üç binek araç olmak üzere toplam beş muayene hattı bulunuyor. 15 Ağustos 2027’ye kadar yeni sistemde kullanılması planlanan cihazlar, yazılımlar ve teknolojiler burada gerçek araçlar üzerinde denenecek. Farklı ekipmanlar karşılaştırılacak, yazılım güncellemeleri yapılacak ve araç istasyona girdiği andan muayenenin tamamlanmasına kadar olan süreç adım adım test edilecek.

Amaç, yeni sistem 81 ilde devreye girmeden önce işleyişi gerçek hayat koşullarında görmek. Arnavutköy’de yapılan denemelerden elde edilen sonuçlara göre gerekli düzenlemeler yapılacak ve burada oluşturulan standartlar Türkiye genelindeki merkezlere aktarılarak uygulanacak.

Örnek Merkez aynı zamanda bir eğitim üssü olarak kullanılacak. Farklı şehirlerde görev yapacak çalışanlar, teorik eğitimlerinin ardından burada gerçek araçlar üzerinde işlemleri gerçekleştirecek. Yaklaşık 3 milyar dolarlık yatırım programının parçası olan merkez, hazırlık dönemi tamamlandıktan sonra 15 Ağustos 2027’den itibaren normal bir araç muayene merkezi olarak hizmet vermeye devam edecek.

2. Yapay zekâ muayenede ne yapacak?

Yeni sistemin en çok dikkat çeken taraflarından biri yapay zekâ ve görüntüleme teknolojileri. Ancak yapay zekâ teknisyenin yerine geçmeyecek. Amaç, yapılan kontrolleri kamera, sensör ve ölçüm verileriyle desteklemek.

Bu destek daha araç muayene hattına girerken başlayacak. Plaka ve araç tipi otomatik olarak tanınacak. Araç hareket ederken lastiğin yan tarafındaki bilgiler okunacak, lastiğin araçla uyumu kontrol edilecek ve diş derinliği temas etmeden ölçülecek. Çatlak, kesik veya balon gibi lastik sorunlarının da kameralar yardımıyla tespit edilmesi planlanıyor.

Ardından aracın altı yüksek çözünürlüklü kameralarla taranacak. Burada çatlak, pas, kırık, darbe ya da yağ kaçağı şüphesi bulunan noktalar görüntü üzerinden teknisyene belirtilecek. Far ve aydınlatma kontrollerinde robotik sistemlerden yararlanılması, ağır vasıtalarda ise fren sistemindeki basınç ve hava kaybının dijital sensörlerle ölçülmesi planlanıyor.

Teknisyen yine araç muayene sürecinden sorumlu olacak. Yalnız buradaki en önemli fark gözle yaptığı kontrolün yanında artık daha fazla görüntüye, ölçüme ve dijital veriye sahip olması.

3. Peki bu, muayenenin daha zor olacağı anlamına mı geliyor?

Yeni teknolojilerin amacı araç muayenesini zorlaştırmak ya da bugüne kadar olmayan yeni kusurlar ortaya çıkarmak değil. Hedef, yapılan kontrolleri daha net ölçmek ve aynı kuralların Türkiye’nin her yerinde mümkün olduğunca aynı şekilde uygulanmasını sağlamak.

Örneğin bir lastiğin diş derinliği cihazla ölçülürken aracın altında şüpheli görülen bir nokta kamera görüntüsüyle kayıt altına alınacak. Böylece teknisyenin değerlendirmesi de somut ölçüm ve görüntülerle desteklenmiş olacak.

Burada bir başka önemli konu da şehirler arasındaki farklılıklar. Yeni sistemde Türkiye genelindeki merkezlerden gelen veriler ortak bir yapıda toplanacak, sonuçlar ve istasyonların işleyişi merkezi olarak takip edilecek.

Böylece aynı kusurun her merkezde farklı değerlendirilmesi ihtimalinin ortadan kaldırılması hedefleniyor. Kısacası bu sistemle amaç daha zor bir muayene değil, daha ölçülebilir ve daha standart bir muayene sistemi kurmak.

4. Kartla ödemede komisyon kalkacak mı?

Araç sahiplerini doğrudan ilgilendiren değişikliklerden biri de ödeme tarafında olacak. 15 Ağustos 2027’den itibaren araç muayene ücretini kredi veya banka kartıyla ödeyenlerden ayrıca komisyon ya da hizmet bedeli alınmayacak. Araç sahibi kartla ödeme yaptığında yalnızca muayene ücretini ödeyecek.

Burada muayene ücretiyle kart komisyonunu birbirinden ayırmak gerekiyor. Muayene ücretleri işletici şirketin istediği şekilde belirlediği bir tarife olmayacak; mevcut kamu düzenlemeleri çerçevesinde belirlenmeye devam edecek. Değişecek olan, kartla ödeme sırasında vatandaşın karşısına çıkan ilave kart komisyonu maliyeti.

5. Bekleme süresi kısalacak mı?

Yeni sistemin temel hedeflerinden biri de araç sahibinin istasyonda geçirdiği süreyi azaltmak. Bunun için bir taraftan kapasite artırılırken diğer taraftan istasyon içindeki işlemlerin daha hızlı ilerlemesi planlanıyor.

Mevcut plana göre 15 Ağustos 2027’den itibaren Türkiye genelinde 249 sabit ve 103 mobil olmak üzere toplam 352 araç muayene merkezi hizmet verecek. Bu merkezlerde yaklaşık 900 muayene hattının bulunması öngörülüyor.

Ancak burada önemli olan daha fazla muayene hattı kurmak değil. Plaka tanıma, araç yönlendirme, ölçümler ve raporlama gibi işlemlerin otomatik hale gelmesiyle aracın merkez içerisinde geçirdiği zamanın da azaltılması hedefleniyor.

Öte yandan araç sahibi açısından da daha görünür bir sistem hazırlanıyor. Muayenenin hangi aşamada olduğunu takip eden araç sahipleri merkezlerdeki ekranlardan yönlendirilecek ve sonuçlara dijital ortamdan ulaşacaklar. Böylece aracını teslim ettikten sonra sürecin hangi aşamada olduğunu gerçek zamanlı olarak takip edecek.

Bekleme alanları da bu anlayışa uygun olarak yeniden düzenlenecek. Konforlu oturma alanları, bilgilendirme ekranları ve erişilebilirlik uygulamaları ile araç sahiplerinin araçları hakkındaki her türlü bilgiye kolaylıkla ulaşması planlanıyor.

TURKA tarafından belirlenen diğer bir hedef de artan kapasite ve otomasyon sayesinde bekleme ve işlem sürelerini bugünkünden daha kısa olması.

6. Muayene merkezleri orman yangınlarında da devreye girecek mi?

Yeni dönem için hazırlanan projeler arasında araç muayenesinin dışında dikkat çekici bir çalışma da var. Türkiye genelinde kurulacak 249 sabit merkezin, gerektiğinde orman yangınlarına ilk müdahaleye destek verebilecek noktalar olarak kullanılması planlanıyor.

Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı koordinasyonunda geliştirilmesi öngörülen projeye göre merkezlerin uygun yangın söndürme ekipmanlarıyla donatılması ve çalışanların ilk müdahale konusunda eğitim alması hedefleniyor.

Buradaki amaç araç muayene çalışanlarını itfaiyeciye dönüştürmek değil. Profesyonel itfaiye veya Orman Genel Müdürlüğü ekipleri yangın bölgesine ulaşana kadar, gerektiğinde ve uygun koşullarda ilk müdahaleye destek verebilecek yaygın bir ağ oluşturulması düşünülüyor.

Proje henüz hazırlık aşamasında. Gerekli kamu koordinasyonlarının tamamlanmasının ardından uygulamaya alınması planlanıyor.

Üstelik afetlere yönelik plan yalnızca yangınlarla sınırlı değil. Türkiye geneline yayılan ve geniş fiziki alanlara sahip olacak bazı merkezler, ihtiyaç halinde ilgili kamu kurumlarının koordinasyonuyla sahra hastanesi olarak da kullanılacak.