Eric Xing, Dünya Ekonomik Forumu’nda yayımlanan 2023 tarihli yazısında, yapay zekânın bilgiye ve problem çözme araçlarına erişimi genişleten bir “RenAIssance” başlattığını savunuyor. Bu potansiyelin kurum içindeki karşılığı, çalışanların yeni alanlarda sorumluluk alabilmesi olabilir. Örneğin bir insan kaynakları uzmanı, yapay zekâ desteğiyle veriyi daha derin analiz edebilir. Bu imkânın kalıcı yetkinliğe dönüşmesi, sonuçları yorumlamayı öğrenmesine ve bilgisini gerçek projelerde kullanmasına bağlı.

Dünya Ekonomik Forumu’nun 2025 İşlerin Geleceği Raporu’na göre işverenler, çalışanların mevcut becerilerinin ortalama yüzde 39’unun 2030’a kadar dönüşmesini veya güncelliğini yitirmesini bekliyor. Yapay zekâ dâhil farklı değişim dinamiklerini kapsayan raporda analitik düşünme, yaratıcı düşünme, merak ve yaşam boyu öğrenme de öne çıkıyor.2 İK açısından bu bulgular, gelişimi işin gündelik düzeni içinde ele almak için güçlü bir gerekçe sunuyor.

Gelişim planlarını değişen görevlerden başlayarak oluşturmalıyız. İK ekipleri, iş birimleriyle birlikte hangi kararların insan muhakemesi gerektirdiğini, hangi çıktıların doğrulanacağını ve hangi becerilerin iş içinde geliştirileceğini belirlemeli. Çalışanın yapay zekâ önerisini sorgulayabilmesi, doğru soruyu sorabilmesi ve kararının sorumluluğunu alabilmesi için uygulama alanına ihtiyacı var. Eğitimlerin karşılığını, bu becerilerin gerçek işlerde kullanılmasında aramalıyız.

Örneğin, veri hazırlama adımları otomatikleşen bir çalışandan daha güçlü analiz bekliyorsak, onu sonuçların tartışıldığı toplantılara dâhil etmek de gelişim planının parçası olmalı. Deneyimli bir çalışma arkadaşından geri bildirim alması ve önerisinin hangi kararda kullanıldığını görmesi için fırsat yaratmalıyız. Böylece yeni beceri, çalışanın karar süreçlerine katkısıyla birlikte gelişir. Sorumluluğu büyüyen rolün tanımını ve başarı kriterlerini güncellemek de bu düzenlemenin tamamlayıcısı olacaktır. Bu adımlar için yöneticilerin sorumluluğunu ve gerekli zamanı baştan belirlemek de yürünecek yolu netleştirecektir.

Öğrenmeye erişim ise dönüşümün adalet boyutu. Çalışanların bugünkü yapay zeka yetkinliği, yarının kariyer ve rotasyon fırsatlarına erişimini kalıcı olarak belirlememeli. Farklı başlangıç noktalarını gözeten gelişim yolları oluşturmalı; hangi becerilerin beklendiğini ve yeni rollere geçişin nasıl mümkün olacağını açıkça ortaya koymalıyız. Çalışandan değişime uyum bekleyen kurum, bu uyumu mümkün kılacak öğrenme ve gelişim olanakları da sunmalı.

Çalışan esenliği de yatırım kararının bir parçası olmalı. OECD’nin 2024 tarihli değerlendirmesi, yapay zekânın olumlu etkileriyle birlikte çalışanların artan iş yoğunluğu ve verilerinin kullanımı konusundaki kaygılarına dikkat çekiyor.3 Bu nedenle yeni araçlarla beraber iş yükünü ve rol belirsizlikleri de titizlikle ele alınmalı.

Yöneticiler bu bilgiyi çalışma düzenine yansıtmalı. Hedefleri yeniden belirlerken gerçek iş yükünü incelemek, öğrenmeye zaman ayırmak ve yeni becerilerin kullanılabileceği sorumluluklar vermek somut adımlar olabilir. Öğrenmeye ayrılan zamanın günlük iş talepleri içinde korunması da yönetici sorumluluğuna dahil olmalı. Gelişim beklentimizle sunduğumuz olanaklar arasındaki tutarlılık, bu dönüşümün çalışan açısından ne anlama geldiğini belirleyecek en önemli unsur olacaktır.

Performans ve ödüllendirme yaklaşımı da bu beklentilerle tutarlı olmalı. Yalnızca çıktı adedine bağlanan hedefler, çalışanın bütün hız kazancını daha fazla üretime aktarmasına yol açabilir. Karar kalitesini, başkalarının öğrenmesine katkıyı ve sorumlu teknoloji kullanımını değerlendirmeye dâhil etmek, kurumun hangi katkıları önemsediğini gösterir. Beklediğimiz davranışlar, performans değerlendirmesinde ve takdir uygulamalarında karşılık bulmalı.

Yatırım kararında çalışan için hangi olanakları hedeflediysek, sonuçları değerlendirirken de bunları gösterebilmeliyiz. İnsan Kaynaklarının önündeki fırsat, bu bağı yatırım kararından günlük çalışma düzenine kadar kurmak. Teknoloji yatırımı, çalışanların yetkinliklerini geliştiren ve onlara yeni fırsatlar sunan bir çalışma düzeni kurduğumuzda insana yatırıma dönüşecektir.